Letër nga Uashingtoni: Liderët e Ballkanit gjejnë vlera të përbashkëta me Amerikën e Trump-it

Uashingtoni aktualisht është i përfshirë nga një tjetër luftë e nisur nga i vetëshpalluri “president i paqes”, Donald Trump. Konflikti me Iranin, i paqartë si në origjinë ashtu edhe në objektiva, ka përçarë bazën MAGA të Trump-it dhe ka krijuar një tjetër hendek mes Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të tyre. Liderët ballkanikë, siç pritej, kanë zgjedhur anët e tyre.

Ndërsa lufta dominon titujt kryesorë, diçka më e qetë, por ndoshta më e qëndrueshme, po merr formë në sfond: një rrjet i ri lidhjesh SHBA–Ballkan i ndërtuar mbi gjuhën e sovranitetit, identitetit judeo-kristian dhe një rryme gjithnjë e më të hapur islamofobie që po hyn në rrjedhën kryesore në Uashington.

Këto nuk janë më ide margjinale. Ato përsëriten nga anëtarë të Kongresit dhe amplifikohen nga figura si shefi i Pentagonit Pete Hegseth, i cili citon Biblën kur flet për luftën me Iranin, duke i dhënë asaj një ton kryqëzate. Për të djathtën ballkanike, ky është një terren i njohur dhe i rehatshëm.

Sa i përket kësaj lufte, besnikëria ndaj Trump-it është bërë qëndrimi përcaktues në pjesën më të madhe të rajonit. Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Kosova janë rreshtuar qartë.

Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, veproi e para, duke e përgëzuar para kohe Trump-in për “çlirimin e popullit iranian”. Osmani vazhdon të mbrojë doktrinën e “paqes përmes forcës”, edhe kur ajo shfaqet si luftë, dhe zgjedh të injorojë faktin se ishte administrata Trump ajo që ngriu “dialogun strategjik” të Uashingtonit me Prishtinën në shtator të vitit të kaluar për shkak të veprimeve të kryeministrit Albin Kurti, të cilat, sipas saj, kishin rritur “tensionet dhe paqëndrueshmërinë”.

Osmani, sigurisht, po i afrohet fundit të mandatit të saj dhe ka humbur mbështetjen e Kurtit për një mandat të dytë. Kurti gjithashtu përballet me mundësinë e zgjedhjeve të parakohshme pasi nuk arriti të emërojë kandidatin e tij për pasardhësin e Osmanit.

Në Uashington, mundësia e një ndryshimi në Kosovë po mirëpritet nga Richard Grenell, ish-emisari i Trump-it për dialogun Serbi-Kosovë. Grenell, i cili mbetet aktiv në rajon për arsye publikisht të paqarta, preferon Hashim Thaçin, një ish-president që aktualisht pret vendimin në gjyqin e tij për krime lufte në Hagë.

Kriminel lufte apo jo, Grenell vazhdon të sinjalizojë mbështetje për rikthimin politik të Thaçit. Ka edhe një shtresë shtesë simbolike këtu: njeriu që ngriti aktakuzë ndaj Thaçit, Jack Smith, më pas hetoi Trump-in pas mandatit të tij të parë. Smith dha dorëheqjen nga Departamenti i Drejtësisë ndërsa Trump u rikthye në pushtet, ndërsa shanset e Thaçit për një rikthim politik do të bëhen më të qarta në pranverë.

Ndërkohë, shqetësimi po rritet në Kongres për raportimet se SHBA-ja mund të tërheqë 600 trupa nga forca paqeruajtëse KFOR e udhëhequr nga NATO-ja në Kosovë. Në një shfaqje të rrallë uniteti dypartiak, ligjvënësit i kanë bërë thirrje Sekretarit të Shtetit, Marco Rubio, që të parandalojë një lëvizje të tillë. Paralajmërimi i tyre është i drejtpërdrejtë: një prani e reduktuar e NATO-s mund të hapë derën për ndikimin rus dhe të destabilizojë jo vetëm Kosovën, por edhe Bosnje dhe Hercegovinën.

Ata gjithashtu përmendin Milorad Dodik, i cili vazhdon të flasë për shkëputjen e entitetit me shumicë serbe, Republika Srpska, pasi Trump hoqi sanksionet ndaj tij. Ajo që këta ligjvënës duket se nuk e pranojnë plotësisht është se rruga e Dodikut po përputhet gjithnjë e më shumë me rrymat ideologjike që po forcohen në Uashington.

Dodik ka qenë i shpejtë në mbështetjen e veprimeve të Trump-it, duke i interpretuar ato përmes prizmit të sigurisë së Izraelit, një krahasim që ai shpesh e shtrin edhe te Republika Srpska.

Pjesëmarrja e tij këtë muaj në Konferencën e Veprimit Politik Konservator në Budapest, së bashku me një sërë liderësh të djathtë dhe të ekstremit të djathtë, nënvizon pozicionimin e tij brenda një blloku më të gjerë evropian pro-Trump.

Së bashku me figura si Viktor Orban i Hungarisë dhe Robert Fico i Sllovakisë, ata qëndrojnë në kundërshtim me presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky, vendi i të cilit mbetet i varur nga mbështetja e BE-së – mbështetje që Budapesti dhe Bratislava kanë qenë të gatshme ta bllokojnë. Vlen gjithashtu të theksohet se vetë Trump nuk ka miratuar asnjë paketë të re ndihme për Ukrainën dhe ka ushtruar vazhdimisht presion ndaj Zelensky-t për të pranuar kushte paqeje më të favorshme për Moskën.

“Serbët e MAGA-s” bashkohen

Në të njëjtën kohë, Dodik po zgjeron rrjetin e tij në vend. Ndër shtesat më të reja është Andrija Mandiç, kryetar i parlamentit të Malit të Zi dhe lider i partisë së djathtë Demokracia e Re Serbe.

Të dy u takuan së fundmi në Banja Luka me Michael Flynn, ish-këshilltar për sigurinë kombëtare i Trump-it dhe tani lobist i paguar për Dodikun.

Mandiç, i cili më parë mbështeti një propozim për të nominuar Trump-in për Çmimin Nobel për Paqen, duket se e kupton se rruga më e shpejtë drejt favorizimit nga Trump kalon përmes Izraelit, dhe po thellon bashkëpunimin në përputhje me këtë.

Veçanërisht, në atë takim në fillim të marsit mori pjesë edhe Ranko Ristiç, një biznesmen me bazë në SHBA me origjinë nga Republika Srpska dhe drejtues i Zastava Arms, importuesi ekskluziv i armëve të prodhuara në Serbi për tregun amerikan. Ristiç është një nga themeluesit e Komitetit Politik Serbo-Amerikan dhe një nga “Serbët e MAGA-s” që kanë dhuruar për fushatën e Trump-it dhe kanë ndërtuar lidhje me figura pranë presidentit.

Beogradi zyrtar, nga ana e tij, vazhdon të projektojë neutralitet në konfliktin me Iranin, megjithëse ky neutralitet bëhet më pak bindës në këtë kontekst.

Duke shmangur mbështetjen e drejtpërdrejtë për veprimet e Trump-it, Serbia ka shprehur mirëkuptim për qëndrimin e Izraelit dhe ka dënuar sulmet iraniane ndaj aleatëve rajonalë.

Në të njëjtën kohë, eksportet e armëve drejt Izraelit janë rritur ndjeshëm, pothuajse 40-fish në dy vitet e fundit, sipas gazetës izraelite Haaretz. Hetime të mëhershme nga Haaretz dhe BIRN sugjerojnë se këto eksporte kanë vazhduar edhe pasi presidenti Aleksandër Vuçiç deklaroi publikisht se do të ndaleshin.

Pak para luftës, ministri i Jashtëm Marko Djuriç mori pjesë në një konferencë të grupit lobues pro-izraelit AIPAC, ku u falënderua për përpjekjet lidhur me lirimin e Alon Ohel, një peng i marrë nga Hamasi në tetor 2023. AIPAC njihet gjithashtu për financimin e fushatave të shumë anëtarëve të Kongresit amerikan.

Disa prej këtyre ligjvënësve, si republikanët Andy Ogles dhe Randy Fine, njihen për deklarata hapur islamofobike.

Fine ka thënë se, nëse do të detyrohej të “zgjidhte mes një qeni dhe një myslimani, zgjedhja do të ishte e lehtë”, ndërsa Ogles ka pretenduar se “myslimanët nuk i përkasin shoqërisë amerikane”.

Të dy morën pjesë në samitin “Alliance of Sovereign Nations”, një konferencë e organizuar nga republikanët e Floridës me mbështetjen e Turning Point USA, organizata e themeluar nga aktivisti i djathtë i vrarë Charlie Kirk.

Fokusi ishte tek narrativat antiglobale, sovraniste dhe kundër Bashkimit Evropian. Përkrah republikanëve të ekstremit të djathtë dhe homologëve të tyre ideologjikë nga Evropa ishin edhe Zeljka Cvijanoviç, anëtare serbe e Presidencës së Bosnje dhe Hercegovinës, si dhe Arno Gujon, drejtues i Zyrës për Diplomaci Publike dhe Kulturore të Serbisë.

Kryetari i Dhomës së Përfaqësuesve, Mike Johnson, e hapi samitin, por pa praninë e përfaqësuesve zyrtarë të qeverisë amerikane, ai i ngjante më shumë një eventi rrjetëzimi ku politikanët republikanë takonin homologët e tyre ideologjikë nga jashtë. Përkthimi nuk ishte i nevojshëm. Të gjithë flisnin rrjedhshëm MAGA.

Opinionet e shprehura janë ato të autores dhe jo domosdoshmërish pasqyrojnë pikëpamjet e BIRN.